Empiricism
Empiricism
Scrum-un əsasında bir fəlsəfə dayanır: empirizm. Bilik təcrübədən gəlir və qərarlar məlum olana əsaslanır. Bu, sadə səslənir, amma nəticələri dərindir: planlar fərziyyədir, proqnozlar ehtimaldır, "bilirik" sözü çox vaxt "güman edirik" deməkdir. Product Owner üçün empirizm iş üsuludur: hər Sprint-də nəsə çatdırmaq, nəticəyə baxmaq, növbəti addımı buna görə seçmək.
Bu fəsil nə üçün bəzi işlər üçün ətraflı planın işləmədiyini, empirizmin üç sütununu və Product Owner-in bu sütunları necə ayaqda saxladığını izah edir.
Mürəkkəblik və Stacey matrisi
Hər iş eyni deyil. Ralph Stacey-nin matrisi işi iki oxda yerləşdirir: tələblərin nə qədər aydın olduğu və texnologiyanın nə qədər məlum olduğu.
| Zona | Tələblər | Texnologiya | Uyğun yanaşma |
|---|---|---|---|
| Sadə | Aydın | Məlum | Resept: əvvəlcədən plan, icra |
| Mürəkkəb (complicated) | Əsasən aydın | Əsasən məlum | Ekspert analizi, sonra plan |
| Kompleks (complex) | Qeyri-müəyyən | Qeyri-müəyyən | Empirik: yoxla, öyrən, uyğunlaş |
| Xaotik | Məlum deyil | Məlum deyil | Hərəkət et, sabitləşdir, sonra düşün |
Məhsul inkişafının böyük hissəsi kompleks zonadadır. İstifadəçinin nə istədiyini tam bilmirik (onlar da bilmir), texnologiya necə davranacaq tam bilmirik, bazar dəyişir. Bu zonada ətraflı əvvəlcədən plan təhlükəlidir, çünki planın əsaslandığı fərziyyələr səhv çıxanda plan bütövlükdə yararsız olur, amma ona sərf olunmuş vaxt geri qayıtmır.
Kompleks zonada doğru yanaşma kiçik addımla irəliləmək, hər addımdan sonra vəziyyətə baxmaq və növbəti addımı yenidən seçməkdir. Bu, empirizmdir və Scrum bunun üçün qurulub.
Product Owner üçün nəticə: mən hansı zonadayam? Qanunvericilik tələbi ilə sadə inteqrasiya sadə və ya complicated ola bilər; orada ətraflı plan işləyir. Yeni seqment üçün yeni məhsul kompleksdir; orada plan deyil, eksperiment lazımdır. Eyni backlog-da hər iki növ iş ola bilər və Product Owner onları fərqli idarə etməlidir.
Empirizmin üç sütunu
Scrum Guide empirizmi üç sütun üzərində qurur. Hər biri Product Owner üçün konkret məsuliyyət deməkdir.
Transparency
Vəziyyət həqiqətdə olduğu kimi görünməlidir, həm komandaya, həm stakeholder-lərə. Transparency olmadan inspection mənasızdır: səhv məlumata baxıb düzgün qərar vermək mümkün deyil.
Product Owner üçün transparency:
- Product Backlog açıqdır. Hər kəs nəyin nə üçün hansı sırada olduğunu görə bilir. Gizli backlog, "əsl" prioritetlərin Product Owner-in başında olması, transparency-nin pozulmasıdır.
- Product goal aydındır. Komanda və stakeholder-lər nəyə doğru getdiklərini bilir.
- Dəyər ölçüləri görünür. Fəsil 3-dəki KVA ölçüləri dashboard-dadır, Sprint Review-da müzakirə olunur.
- "Done" eyni şey deməkdir. Definition of Done hamı üçün eynidir; "done, amma test olunmayıb" yoxdur.
- Pis xəbər gizlədilmir. Release gecikirsə, fərziyyə təkzib olunubsa, Product Owner bunu deyir.
Transparency-nin ən çox pozulduğu yer increment-dir. Sprint Review-da "demək olar ki hazırdır" göstərilən iş hazır deyil və stakeholder-lərin növbəti qərarları səhv məlumata əsaslanır.
Inspection
Artefaktlar və irəliləyiş tez-tez yoxlanılmalıdır ki, arzuolunmaz sapmalar erkən görünsün. Scrum-un beş event-inin hər biri bir inspection nöqtəsidir:
| Event | Nə yoxlanılır | Product Owner-in rolu |
|---|---|---|
| Sprint Planning | Product Backlog, product goal | Niyə-ni izah edir, Sprint goal-u birlikdə formalaşdırır |
| Daily Scrum | Sprint goal-a irəliləyiş | İştirak etməyə bilər; Developer-lər üçündür |
| Sprint Review | Increment, bazar, backlog | Dəyər ölçülərini göstərir, stakeholder feedback-ini toplayır |
| Sprint Retrospective | Proses, əməkdaşlıq | Komandanın bir üzvü kimi iştirak edir |
| Sprint | Hər şey | Davamlı refinement, stakeholder-lərlə təmas |
Inspection-ın dəyəri tezliyindədir. Altı aylıq fazalarda inspection altı ayda bir olur; bu, altı aylıq səhv deməkdir. Sprint nə qədər qısadırsa, səhvin maksimum ölçüsü o qədər kiçikdir.
Adaptation
Inspection sapma göstərirsə, dərhal uyğunlaşma olmalıdır. Inspection-sız adaptation təsadüfdür; adaptation-sız inspection teatrdır. Komandaların çoxu inspection edir, amma uyğunlaşmır: Sprint Review-da feedback alınır, backlog dəyişmir; retrospective-də problem tapılır, heç nə dəyişmir.
Product Owner üçün adaptation:
- Sprint Review-dan sonra Product Backlog dəyişir. Dəyişmirsə, review ya lazımsızdır, ya da səmimi deyil.
- Fərziyyə təkzib olunanda istiqamət dəyişir, feature "hər halda" tamamlanmır.
- Dəyər ölçüləri gözlənilən kimi getmirsə, product goal yenidən baxılır.
- Sprint goal mənasını itirirsə, Product Owner Sprint-i ləğv edə bilər. Nadir, amma mümkün olan bu səlahiyyət Product Owner-in sahibliyinin ən açıq ifadəsidir.
Feedback loop-lar
Empirizm praktikada feedback loop-lar şəbəkəsidir və Product Owner bu loop-ların hamısında iştirak edir:
- Saatlar: Developer-lərlə backlog element-i haqqında sual-cavab. Product Owner əlçatan olmalıdır; "növbəti refinement-də danışarıq" loop-u günlərə uzadır.
- Günlər: refinement sessiyaları, stakeholder söhbətləri.
- Həftələr: Sprint Review, increment-ə baxış, backlog-un yenidən sıralanması.
- Aylar: product goal-un yoxlanması, KVA ölçülərinin trendi.
- Rüblər, il: vision və strategiyanın yenidən baxılması.
Hər loop-un öz tezliyi var və Product Owner bunları qarışdırmamalıdır. Hər Sprint-də vision-ı dəyişmək istiqamətsizlik, ildə bir dəfə backlog-a baxmaq isə empirizmin yoxluğudur.
Empirizm və proqnoz
Empirizm proqnozu rədd etmir; onu ehtimal kimi qəbul edir. "Bu feature mart ayında hazır olacaq" empirik ifadə deyil. "Hazırkı throughput davam edərsə, 85% ehtimalla mart ayının ikinci yarısında" empirik ifadədir. Fəsil 8 bu proqnozların necə qurulduğunu izah edir; burada vacib olan prinsipdir: proqnoz məlumatdan çıxır, arzudan yox, və hər Sprint-dən sonra yenilənir.
Stakeholder-lər dəqiq tarix istəyir. Product Owner-in işi onlara dəqiqliyin mümkün olmadığını deyil, qeyri-müəyyənliyin ölçülə bildiyini və hər Sprint-də azaldığını göstərməkdir.
Empirizmin mədəni tərəfi
Empirizm texnika deyil, mədəniyyətdir, və mədəniyyətin tələbləri var:
- Səhv etmək icazəlidir. Təkzib olunan fərziyyə cəzalandırılırsa, heç kim fərziyyə yazmaz; hamı "uğurlu olacağını bildiyi" şeyi qurar, yəni heç nə öyrənməz.
- Məlumat fikirdən üstündür. "Mən düşünürəm ki" ilə "məlumat göstərir ki" eyni çəkidə deyil. Bu, ən yüksək vəzifəli şəxsin fikrinə də aiddir.
- Dəyişiklik normaldır. Backlog-un dəyişməsi planın uğursuzluğu deyil, öyrənmənin sübutudur.
Product Owner bu mədəniyyətin komanda ilə stakeholder-lər arasında daşıyıcısıdır. Stakeholder-lər "plan niyə dəyişdi?" soruşanda cavab "çünki öyrəndik" olmalıdır və bu cavab normal qarşılanmalıdır.
Fəslin xülasəsi
- Məhsul inkişafının əksər hissəsi kompleks zonadadır; orada ətraflı əvvəlcədən plan deyil, empirik yanaşma işləyir.
- Empirizmin üç sütunu transparency, inspection və adaptation-dır; biri olmadan digərləri işləmir.
- Product Owner backlog-u, product goal-u, dəyər ölçülərini və "done"-un mənasını şəffaf saxlayır.
- Scrum event-ləri inspection nöqtələridir; Sprint Review-dan sonra backlog dəyişmirsə, adaptation yoxdur.
- Proqnoz ehtimaldır, məlumatdan çıxır və hər Sprint-də yenilənir.
- Empirizm mədəniyyətdir: səhv etmək icazəlidir, məlumat fikirdən üstündür, dəyişiklik normaldır.