Agile product management

Product Owner rolu çox vaxt yanlış başa düşülür. Bəziləri onu "backlog-u yazan adam" kimi görür, bəziləri "stakeholder-lərin istəklərini komandaya çatdıran kuryer" kimi, bəziləri isə sadəcə "Scrum-dakı tələblər analitiki" kimi. Bu təsəvvürlərin heç biri rolun mahiyyətini tutmur. Product Owner məhsulun sahibidir: onun uğuru və ya uğursuzluğu üçün cavabdeh olan, məhsulun hara getdiyinə qərar verən və bu qərarların nəticələrini daşıyan şəxs.

Bu fəsil məhsul yanaşmasının layihə yanaşmasından nə ilə fərqləndiyini, Product Owner-in hansı "duruşlarda" ola biləcəyini və bütün kitabın üzərində dayandığı üç sütunu, yəni vision, value və validation-ı təqdim edir.

Layihə düşüncəsindən məhsul düşüncəsinə

Ənənəvi təşkilatlar işi layihə kimi təşkil edir: başlanğıcı və sonu olan, əvvəlcədən təyin edilmiş scope, büdcə və müddət çərçivəsində icra olunan iş. Layihənin uğuru "plana uyğun, vaxtında və büdcə daxilində" çatdırılmaqla ölçülür. Problem budur ki, plana uyğun çatdırılmış bir şeyin kiməsə lazım olub-olmaması bu ölçüyə daxil deyil.

Məhsul düşüncəsi fərqli sual verir: biz nə qədər dəyər yaradırıq və bu dəyər zamanla artırmı? Məhsulun aydın sonu yoxdur; o, bazarda olduğu müddətdə inkişaf edir, dəyişir, bəzən istiqamətini tamamilə dəyişir. Uğur plan ilə deyil, nəticə ilə ölçülür.

	Layihə yanaşması	Məhsul yanaşması
Fokus	Output: nə çatdırıldı	Outcome: nə dəyişdi
Uğur ölçüsü	Scope, vaxt, büdcə	Müştəri və biznes dəyəri
Planlaşdırma	Əvvəlcədən, tam	Davamlı, empirik
Komanda	Layihə bitəndə dağılır	Məhsulla birlikdə yaşayır
Dəyişiklik	Risk, idarə olunmalı	Öyrənmə, qəbul edilməli
Cavabdeh	Project manager	Product Owner

Bu keçid sadəcə terminologiya məsələsi deyil. Layihə düşüncəsində komanda "tələbləri" alır və icra edir; məhsul düşüncəsində komanda problemi alır və həll yolunu tapır. Product Owner bu ikinci modeldə yaşayır.

Output, outcome, impact

Üç səviyyəni ayırmaq bütün kitab boyu lazım olacaq:

Output: çatdırdığımız şey. Feature-lər, story point-lər, release-lər, kod sətirləri.
Outcome: output-un istifadəçi davranışında yaratdığı dəyişiklik. İstifadəçilər daha tez qeydiyyatdan keçir, daha az support ticket-i açır, daha çox qayıdır.
Impact: outcome-un biznes üçün nəticəsi. Gəlir artır, churn azalır, bazar payı böyüyür.

Komandaların əksəriyyəti output-u ölçür, çünki ölçmək asandır. Amma output heç bir dəyər zəmanəti vermir. Heç kimin istifadə etmədiyi on feature sıfır outcome-dur. Product Owner-in işi outcome və impact üzərində düşünmək, output-u isə sadəcə bu nəticələrə aparan vasitə kimi görməkdir.

Product Owner-in stance-ləri

Scrum.org-un təsvir etdiyi və kitabın da əsas götürdüyü model Product Owner-in müxtəlif stance-lərini, yəni rolun fərqli ifadə formalarını ayırır. Bəziləri rolun yanlış başa düşülməsindən yaranır, bəziləri isə peşəkar Product Owner-in məqsədyönlü seçdiyi duruşlardır.

Yanlış başa düşülən stance-lər

Clerk (katib). Stakeholder-lərin istəklərini olduğu kimi backlog-a yazır, heç bir qərar vermir. Backlog sifariş siyahısına çevrilir.
Story writer. Bütün vaxtını user story yazmağa sərf edir, "why" sualı ilə maraqlanmır. Komanda hazır tapşırıqlar alır, problemi başa düşmür.
Manager. Komandaya nəyi necə edəcəyini deyir, task-ları bölüşdürür. Self-management itir.
Subject matter expert. Domen biliyi var, amma onu məhsul strategiyasına çevirmir; həll yollarını özü dizayn edir.
Gatekeeper. Komanda ilə stakeholder-lər arasında divar olur, hər məlumat ondan keçməlidir. Kommunikasiya darboğaza çevrilir.

Peşəkar stance-lər

Visionary. Məhsulun hara getdiyini bilir və bunu hamıya aydın çatdırır.
Collaborator. Stakeholder-lər və Developer-lərlə birlikdə işləyir, onların arasında deyil, onlarla yanaşı dayanır.
Customer representative. Müştərinin səsini təşkilata gətirir; müştəri ilə birbaşa təmasdadır, ikinci əldən məlumatla kifayətlənmir.
Decision maker. Qərar verir, qərarı təxirə salmır, qərarın məsuliyyətini daşıyır.
Experimenter. Fərziyyələri test edir, uğursuz eksperimentləri öyrənmə kimi qəbul edir.
Influencer. Formal səlahiyyəti olmayan yerlərdə belə təşkilatı məhsul istiqamətində hərəkət etdirə bilir.

Peşəkar Product Owner bu stance-lər arasında şüurlu keçid edir. Sprint Review-da customer representative olur, roadmap müzakirəsində visionary, texniki trade-off müzakirəsində collaborator. Yanlış stance-lər isə adətən şüursuz olaraq, təşkilatın təzyiqi altında yaranır.

Product Owner-in səlahiyyət səviyyələri

Rolun real gücü təşkilatdan təşkilata fərqlənir. Kitab bunu bir spektr kimi təsvir edir:

Scribe. Başqalarının qərarlarını yazır. Heç bir səlahiyyəti yoxdur.
Proxy. Əsl qərar verənin (adətən bir menecerin və ya sponsor-un) nümayəndəsidir. Kiçik qərarları verə bilər, böyüklərini yuxarı ötürür.
Business representative. Biznes tərəfdən gəlir, domen bilir, prioritetlərə qərar verir, amma büdcə və strategiya ona aid deyil.
Sponsor. Büdcəyə nəzarət edir, məhsulun maliyyə nəticələri üçün cavabdehdir.
Entrepreneur. Məhsulun bütün taleyi, strategiyası, büdcəsi, bazara çıxışı onun əlindədir. Daxili startup-ın CEO-su kimi.

Scribe və proxy səviyyələrində Scrum işləyir, amma gücsüz işləyir: hər qərar gecikir, komanda gözləyir, feedback loop uzanır. Kitabın mövqeyi aydındır: Product Owner ən azı business representative səviyyəsində olmalıdır və təşkilat onu entrepreneur səviyyəsinə doğru itələməlidir. Rolun adındakı "owner" sözü təsadüfi deyil.

Üç V: vision, value, validation

Kitabın birinci hissəsi, yəni strategiya, üç sual ətrafında qurulur. Bunlar növbəti üç fəslin mövzusudur, amma burada onları birlikdə görmək lazımdır, çünki bir-birini tamamlayırlar.

Vision: hara gedirik? Məhsulun mövcudluq səbəbi, həll etdiyi problem, hədəflədiyi insanlar və onlar üçün yaratmaq istədiyi gələcək. Vision olmadan backlog sadəcə istəklərin yığınıdır; onu sıralamaq üçün heç bir meyar yoxdur.

Value: yolda olduğumuzu necə bilirik? Dəyər ölçülməlidir. "Müştərilər məmnun olacaq" dəyər ölçüsü deyil. Gəlir, istifadə, time-to-market, innovasiya qabiliyyəti: bunlar ölçülə bilən şeylərdir və onlarsız irəliləyiş haqqında danışmaq mümkün deyil.

Validation: çatdıq, yoxsa hələ yox? Hər feature bir fərziyyədir: "bunu etsək, bu nəticə olacaq". Fərziyyə yoxlanılmalıdır. Validation olmadan "dəyər çatdırırıq" demək inancdır, bilik deyil.

Bu üçlük bir dövrdür: vision istiqaməti verir, value hansı addımların bu istiqamətdə olduğunu göstərir, validation addımın işlədiyini təsdiqləyir və ya təkzib edir, nəticə isə vision-ı dəqiqləşdirir. Scrum, kitabın ikinci hissəsi, bu dövrü qısa Sprint-lərdə təkrar-təkrar fırlatmaq üçün çərçivədir.

Product Owner nə deyil

Rolun sərhədlərini bilmək onu düzgün yerinə yetirmək qədər vacibdir:

Product Owner project manager deyil. Scope, vaxt və büdcə üçlüyünü idarə etmir; dəyər axınını idarə edir.
Product Owner business analyst deyil. Tələbləri sənədləşdirmək əsas işi deyil; nəyin lazım olduğuna qərar vermək əsas işidir.
Product Owner komanda rəhbəri deyil. Developer-lərə nəyi necə edəcəyini demir; nəyin niyə lazım olduğunu izah edir.
Product Owner komitə deyil. Bir nəfərdir. Qərarı bir nəfər verir ki, kimin cavabdeh olduğu aydın olsun.

Bu sərhədlər Product Owner-in başqalarından kömək almadığı mənasına gəlmir. Business analyst-lər, UX designer-lər, data analyst-lər onunla birlikdə işləyir. Amma son söz və son məsuliyyət onundur.

Fəslin xülasəsi

Məhsul düşüncəsi output-u deyil, outcome və impact-ı ölçür. Layihə düşüncəsindən bu keçid Product Owner rolunun təməlidir.
Product Owner müxtəlif stance-lər arasında şüurlu keçid edir; clerk, story writer, gatekeeper kimi duruşlar rolun təhrifidir.
Rolun səlahiyyəti scribe-dan entrepreneur-ə qədər spektrdədir; təşkilat Product Owner-i mümkün qədər yuxarı itələməlidir.
Strategiya üç sualla qurulur: hara gedirik (vision), yolda olduğumuzu necə bilirik (value), çatdıqmı (validation).